"ค่าไตเหลือ 40%... ต้องล้างไตไหม? กินอะไรได้บ้าง?"

 

"ค่าไตเหลือ 40%... ต้องล้างไตไหม? กินอะไรได้บ้าง?"

วันนี้หมอเก่งขอเปลี่ยนบรรยากาศจากเรื่องกระดูกและข้อ มาคุยเรื่อง "ไต" กันสักนิดครับ เพราะหมอเจอคนไข้หลายท่านที่มาหาหมอด้วยอาการปวดหลัง ปวดเข่า แต่พอเจาะเลือดดูเพื่อจะสั่งยา กลับพบว่า "ค่าไตลดลง" จนน่าตกใจ

โดยเฉพาะตัวเลขยอดฮิตที่หมอเจอบ่อยคือ "GFR 40"

หลายคนเห็นตัวเลขนี้แล้วใจเสีย กินไม่ได้นอนไม่หลับ กลัวว่าจะต้องไปนอนฟอกไต กลัวจะเป็นภาระลูกหลาน วันนี้หมอจะมาเล่าให้ฟังแบบเข้าใจง่ายๆ ครับว่า GFR 40 คืออะไร เราจะอยู่กับมันอย่างมีความสุขได้อย่างไร และที่สำคัญ... "ต้องกินอยู่อย่างไร ให้ไตไม่พังไปกว่าเดิม"

บทความนี้สำคัญมากสำหรับคนที่มีโรคประจำตัว หรือใครที่มีคุณพ่อคุณแม่สูงอายุ แชร์เก็บไว้เป็นคัมภีร์ดูแลสุขภาพประจำบ้านได้เลยครับ

เรื่องเล่าจากห้องตรวจ: คุณป้าประไพกับน้ำปลาพริก

หมอขอยกตัวอย่างเคส "คุณป้าประไพ" (นามสมมติ) อายุ 68 ปี มาหาหมอด้วยเรื่องปวดเข่าเรื้อรังครับ แกบอกหมอว่า "หมอขอยาแรงๆ เลยนะ ปวดไม่ไหวแล้ว กินยาชุดมาเป็นปีก็แค่ทุเลา"

พอหมอได้ยินคำว่า "ยาชุด" หมอรีบเบรกเลยครับ แล้วขอเจาะเลือดดูค่าไตก่อน ผลออกมาคือ GFR เหลือแค่ 40 (คนปกติควรจะเกิน 90)

หมอนั่งจับเข่าคุยกับป้าประไพ ถามเรื่องการกิน ป้าแกสารภาพว่า "ป้าเป็นคนกินรสจัด ข้าวทุกมื้อต้องมีน้ำปลาพริกถ้วยเล็กๆ ราดฉ่ำๆ ถ้าไม่เค็มกินไม่ลง" แถมยังกินยาแก้ปวดเองมาตลอดเพราะไม่อยากมาหาหมอ

หมอบอกป้าประไพว่า "ป้าครับ ไตป้าตอนนี้เหมือนเครื่องกรองน้ำที่ไส้กรองตันไปเกินครึ่งแล้วนะ ถ้าเรายังราดน้ำปลา แล้วกินยาแก้ปวดแบบเดิม อีกไม่นานป้าได้ไปนอนฟอกเลือดแน่ๆ"

ป้าประไพหน้าซีดเลยครับ แต่นั่นคือจุดเปลี่ยน... วันนี้หมอจะเอาคำแนะนำที่หมอบอกป้าประไพ มาบอกทุกคนครับ

GFR 40 คืออะไร? น่ากลัวแค่ไหน?

ค่า eGFR (Estimated Glomerular Filtration Rate) คือ อัตราการกรองของเสียของไตครับ

• GFR > 90: ไตทำงานปกติ (เกรด A)
• GFR 60–89: ไตเริ่มเสื่อมเล็กน้อย (เกรด B)
• GFR 30–59: ไตเสื่อมปานกลาง (เกรด C) <-- เราอยู่ตรงนี้ครับ!
• GFR < 15: ไตวายระยะสุดท้าย (เกรด F - ต้องล้างไต)

สำหรับค่า GFR 40 นั้น จัดอยู่ใน โรคไตเรื้อรังระยะที่ 3b (Stage 3b) ครับ แปลง่ายๆ ว่า "ไตเสื่อมระดับปานกลางค่อนข้างไปทางมาก"

ข่าวร้าย: ไตที่เสียไปแล้ว มักจะกู้คืนกลับมาให้เป็น 100% ยากครับ ข่าวดี: ถ้าดูแลดีๆ ที่เหลืออยู่ 40% นี้ สามารถใช้งานต่อไปได้อีก 10-20 ปี โดยไม่ต้องฟอกไต!

เป้าหมายของเราไม่ใช่การทำให้กลับไปเป็น 100 แต่คือการ "แช่แข็ง" ให้มันอยู่ที่ 40 ไปตราบนานเท่านานครับ

ภารกิจกู้ชีพไต: ต้องระวังเรื่องอาหารอย่างไร?

เมื่อไตทำงานได้น้อยลง การขับของเสียก็จะช้าลง เหมือนท่อระบายน้ำที่เล็กลง ถ้าเราเทของเสียลงไปเท่าเดิม น้ำก็ท่วม (ของเสียคั่งในเลือด) ดังนั้น หัวใจสำคัญคือ "ลดภาระงานให้ไต" ครับ

หมอสรุปสูตร "4 เลี่ยง 1 ต้อง" สำหรับคนค่าไต 40 ดังนี้ครับ:

1. เลี่ยง "ความเค็ม" (โซเดียม) – ศัตรูหมายเลข 1 คนไทยติดเค็มครับ และความเค็มทำให้ความดันโลหิตสูง ซึ่งความดันสูงจะไปกระแทกเนื้อไตให้พังเร็วกว่าเดิม

• กฎเหล็ก: ห้ามเติมน้ำปลา ซีอิ๊ว หรือพริกน้ำปลาเพิ่มในจานอาหาร
• ระวัง: อาหารแปรรูป หมูยอ กุนเชียง ไส้กรอก บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป และ "น้ำซุป" (ตัวร้ายที่โซเดียมสูงมาก อย่าซดจนหมดชามครับ)
• ปริมาณ: ไม่ควรเกิน 1 ช้อนชาต่อวัน (2,000 มิลลิกรัม)

2. เลี่ยง "โปรตีนส่วนเกิน" – กินเนื้อสัตว์แต่พอดี เมื่อเรากินโปรตีน ร่างกายจะย่อยและเกิดของเสียชื่อ "ยูเรีย" ซึ่งไตต้องขับออก ถ้ากินเนื้อสัตว์เยอะเกินไป ไตจะทำงานหนัก

• ทานได้: ไข่ขาว (โปรตีนคุณภาพดีที่สุด ของเสียต่ำ), เนื้อปลา, อกไก่
• ลด/งด: เนื้อแดง (หมู วัว), เครื่องในสัตว์, บุฟเฟต์หมูกระทะที่เน้นทานเนื้อปริมาณมหาศาล
• ปริมาณ: สำหรับ GFR 40 ควรทานโปรตีนประมาณ 0.6–0.8 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม (ประมาณไข่ขาว 2 ฟอง หรือเนื้อปลา 2-3 ช้อนโต๊ะต่อมื้อ) ไม่ต้องงดจนขาดสารอาหารนะครับ แค่ "ไม่กินเยอะเกินไป"

3. เลี่ยง "ฟอสฟอรัสสูง" – ถนอมกระดูกและหลอดเลือด

ไตที่เสื่อมจะขับฟอสฟอรัสได้ไม่ดี พอฟอสฟอรัสในเลือดสูง มันจะไปดึงแคลเซียมออกจากกระดูก ทำให้ "กระดูกพรุน เปราะบาง" (นี่ไงครับ จุดเชื่อมโยงกับหมอกระดูก!)

• ระวัง: นมวัว, ชีส, โยเกิร์ต, ไข่แดง (กินไข่ขาวได้ แต่ไข่แดงเพลาๆ หน่อย), ถั่วต่างๆ, ธัญพืช, ชาเย็น, กาแฟใส่นม, น้ำอัดลมสีดำ
• ทางเลือก: ใช้นมจากพืช หรือทานไข่ขาวเป็นหลัก

4. เลี่ยง "โพแทสเซียม" (เฉพาะในบางราย) อันนี้ต้องดูผลเลือดครับ! ถ้าผลเลือดขั้วเกลือแร่ (Electrolyte) ของคุณปกติ คุณยังทานผักผลไม้ได้ แต่ถ้าแพทย์บอกว่าโพแทสเซียมเริ่มสูง ต้องระวัง:

• ผลไม้ที่ควรเลี่ยง: ทุเรียน, ขนุน, ลำไย, กล้วยหอม, ส้ม, มะเขือเทศ
• ผลไม้ทานได้ (ปลอดภัยกว่า): ชมพู่, แอปเปิ้ล, ฝรั่ง, เงาะ, มังคุด
• เทคนิค: การลวกผักแล้วเทน้ำทิ้ง จะช่วยลดปริมาณโพแทสเซียมในผักได้ครับ

1 "ต้อง" – ต้องดื่มน้ำให้พอดี น้ำเปล่าคือยาที่ดีที่สุดครับ แต่ต้อง "พอดี"

• ถ้าตัวไม่บวม ปัสสาวะออกดี: ดื่มน้ำวันละ 1.5 – 2 ลิตร เพื่อช่วยขับของเสีย
• ถ้ามีอาการบวม หรือหมอสั่งจำกัดน้ำ: ต้องปฏิบัติตามคำสั่งแพทย์อย่างเคร่งครัด

พฤติกรรมเปลี่ยนชีวิต: ยาแก้ปวด ตัวทำลายไต!

ในฐานะหมอกระดูก หมอขอเน้นเรื่องนี้ที่สุดครับ

คนไข้ GFR 40 "ห้าม" ซื้อยาแก้ปวดกินเองเด็ดขาด โดยเฉพาะยากลุ่ม NSAIDs (เช่น Ibuprofen, Diclofenac, Ponstan, Naproxen, Etoricoxib, ยาชุดแก้ปวดเส้น)

ยาพวกนี้กินปุ๊บ ไตวายปั๊บได้เลยครับ เพราะมันไปบีบหลอดเลือดที่เลี้ยงไต เลือดไปเลี้ยงไตไม่พอ ไตจะน็อคทันที (Acute Kidney Injury)

• ถ้าปวดหัว/ตัวร้อน: ทานพาราเซตามอลได้ (ปลอดภัยกว่า แต่ก็อย่ากินเกินขนาด)
• ถ้าปวดเข่า/ปวดหลัง: ใช้ยาทาภายนอก ประคบอุ่น หรือทำกายภาพบำบัดแทน หรือปรึกษาแพทย์เพื่อปรับยาที่ปลอดภัยต่อไตครับ

การดูแลโรคประจำตัวอื่นๆ

ไตไม่ได้พังเพราะตัวมันเอง แต่พังเพราะเพื่อนบ้านครับ

1. คุมเบาหวาน: น้ำตาลสูง เลือดจะหนืด เส้นเลือดฝอยที่ไตจะพัง ต้องคุม HbA1c ให้อยู่ในเกณฑ์ (ปรึกษาหมออายุรกรรม)
2. คุมความดัน: ความดันสูงค้อนทุบไต ต้องกินยาลดความดันสม่ำเสมอ ห้ามหยุดยาเอง เป้าหมายคือควรต่ำกว่า 130/80 mmHg

การตรวจติดตามผล

เมื่อค่า GFR อยู่ที่ 40 คุณหมอจะนัดตรวจเลือดและปัสสาวะทุก 3-6 เดือน สิ่งที่หมอจะดูคือ:

1. ค่า Cr (Creatinine): ของเสียในเลือด ลดลงไหม?
2. ค่า eGFR: นิ่งไหม หรือลดลงเร็วผิดปกติ?
3. โปรตีนรั่วในปัสสาวะ: ถ้ามีฟอง หรือตรวจเจอโปรตีน แปลว่าไตอักเสบ ต้องรีบรักษา

บทสรุปจากใจหมอ

การมีค่าไต GFR 40 ไม่ใช่จุดจบครับ แต่เป็น "สัญญาณเตือนภัย" ที่ร่างกายบอกให้เรารักตัวเองมากขึ้น

คุณป้าประไพที่หมอเล่าให้ฟังตอนต้น หลังจากปรับพฤติกรรม เลิกกินเค็ม เลิกซื้อยากินเอง ผ่านไป 5 ปีแล้วครับ ค่าไตแกก็ยังอยู่ที่ 40-42 แกยังเดินเหินได้ ใช้ชีวิตมีความสุข ไม่ต้องฟอกไต

หมอเชื่อว่า "วินัย" สำคัญกว่ายาครับ เริ่มต้นปรับเปลี่ยนตั้งแต่มื้ออาหารเย็นนี้เลย ลดเค็มลงครึ่งหนึ่ง ลดเนื้อสัตว์ลงนิด เพิ่มไข่ขาวหน่อย ดื่มน้ำเปล่าให้พอดี

ดูแลไตตั้งแต่วันนี้ เพื่อให้เขาอยู่ดูแลขับของเสียให้เราไปจนแก่เฒ่านะครับ

สรุป

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ จังหวัดเชียงใหม่ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#โรคไตเสื่อม #ค่าไต40 #อาหารโรคไต #งดเค็ม #GFR40 #ชะลอไตเสื่อม #ยาแก้ปวดทำลายไต #หมอเก่งเชียงใหม่ #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ดูแลผู้สูงอายุ

References

1. Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) CKD Work Group. KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. Kidney Int. 2024;105(4S):S117-S314.
2. The Nephrology Society of Thailand. Clinical Practice Guideline for Management of Chronic Kidney Disease 2022. Bangkok: The Nephrology Society of Thailand; 2022.
3. Kovesdy CP. Epidemiology of chronic kidney disease: an update 2022. Kidney Int Suppl. 2022;12(1):7-11.
4. National Kidney Foundation. Nutrition and Chronic Kidney Disease (Stages 1-4) [Internet]. New York: NKF; 2023 [cited 2024 Dec 28]. Available from: https://www.kidney.org/atoz/content/nutritionwckd
5. Wongrakpanich S, Wongrakpanich A, Melhado K, Rangaswami J. A Comprehensive Review of Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drug Use in The Elderly. Aging Dis. 2018;9(1):143-150.